Over kijken, roepen en een elektrische gum

‘Eerst kijken, dan roepen!’ klonk het regelmatig in mijn jeugd.

Mijn moeder gebruikte dat (bloedirritante) zinnetje als ik weer eens schoenen kwijt was, of mijn aardrijkskundeboek. Ik zie mezelf nog rondstampen, boos en ongeduldig, zonder echt te zoeken, want ik was er nou eenmaal van overtuigd dat @!#**@!, ja wat eigenlijk…?

‘Eerst kijken’ betekende echt even goed kijken, zoeken. Maar misschien ook wel ‘sta eens even stil, denk even na wanneer je het voor het laatst gebruikt hebt’. En wie weet betekende het ook wel ‘haal eens even adem, kijk eens even naar hoe je als een boze kip zonder kop rondloopt en kruip eens even uit je boze cocon’.

Hoe dan ook, ik moet de laatste tijd steeds vaker aan dat zinnetje denken. Bij snelle conclusies, aannames en onprettige debatten en discussies.

Vandaag kwam ik een LinkedIn post tegen van een mevrouw die echt v e r b o l g e n was over iets dat ze bij de HEMA had zien liggen: een elektrische gum. Het toppunt van luiheid! Verspilling, marketing en – zo zei ze het niet maar je voelde het door de post heen, een symbool van alles wat er mis is met de wereld.

De elektrische gum echter, is een hulpmiddel voor kunstenaars en (grafisch) ontwerpers, bijvoorbeeld, om heel secuur lijnen weg te halen of om lichtaccenten aan te brengen, in bijvoorbeeld houtskooltekeningen. Het bestaat al heel lang en heeft niets met luiheid te maken. In tegendeel, weet ik uit gefrustreerde ervaring, het vraagt extreem precies kunnen werken. En dus was mijn snelle, bozige conclusie bij de betreffende tekenles: dit kan ik dus niet! En zo ontdekte ik de olieverf. Geen gum nodig 😅 Goed, ik dwaal af.

De post boeide me. Want vanuit mijn perspectief, omdat ik het apparaatje kende, dacht ik in tweede instantie ‘oh wat grappig, ja, zo kun je het natuurlijk zien’. Vanuit haar perspectief, een docente Nederlands, waarschijnlijk met schoolsituaties in haar achterhoofd, neuzend tussen de schoolspullen in het warenhuis, zag ze luiheid. Ook dit is natuurlijk invulling, maar de verbolgenheid in haar tekst voelde oprecht. Dus de conclusie ‘slecht voor het milieu en kunnen we dan helemaal niks meer zonder dat het elektrisch is’, kan ik me vanuit dat perspectief voorstellen.

Ik scrolde wat verder door de reacties en kwam naast veel steun en afkeer, bijvoorbeeld kunstenaars tegen die het ding wel kenden. Maar ook een meneer die het niet kende en er juist enthousiast van werd, omdat hij een beperking aan zijn handen heeft en hierin, naast zijn verdikkingskoker voor potloden, die mensen met bijvoorbeeld spierziektes of Parkinson kunnen gebruiken, een ideaal hulpstuk zag voor zijn tekenhobby die hij niet meer goed kon uitoefenen. Daar zou ik zelf nooit aan gedacht hebben.

En terwijl ik hier wat op kauwde, hoorde ik mijn moeder in mijn achterhoofd: eerst kijken dan roepen.

Er is altijd een reden, een achtergrond, een verklaring die je nog niet kent. Een oorzaak of een toepassing waarvan je het bestaan niet wist. Snelle conclusies zijn vaak niet de juiste, of in elk geval niet volledig. Vooral niet als ze getrokken worden vanuit emoties als boosheid, of angst. Hoe legitiem of begrijpelijk die emoties ook zijn. Vanuit het perspectief van de ander.

Misschien is ‘kijken’ in deze tijd vooral: nog even een vraag open laten. Nog niet meteen invullen. Nog even ruimte maken voor de mogelijkheid dat je iets niet weet. En daar nieuwsgierig naar durven zijn.

Ik geloof dat ik dat zinnetje van mijn moeder maar weer eens ga afstoffen en hergebruiken, in elk geval voor mezelf. Want natuurlijk neig ik ook met regelmaat naar een snel oordeel. In eerste instantie ook naar de mevrouw van de post: ‘sjonge wat dom zeg, die dingen bestaan allang. Je kan je wel echt overal druk om maken.’ Nee Hommes, eerst kijken.

De wereld is tenslotte niet, zelfs als hij enger en grimmiger lijkt te worden, zwart-wit. Ook een houtskool tekening krijgt zijn diepte en leven in de grijstinten en lichteffecten. En daar is dan zo’n elektrische gum weer heel erg bruikbaar voor…